fbpx
Symbolika wielkanocnego zajączka

Symbolika wielkanocnego zajączka

23 marca 2021
Symbolika wielkanocnego zajączka

W okresie wielkanocnym zajączki na dobre rozgaszczają się w naszych domach. Zajączki z czekolady, zajączki dekoracyjne, zajączki na kartkach i w naszych życzeniach. Czy wiecie jednak skąd się wzięły i czemu wrosły w tradycję wielkanocnych świąt? Poznajcie ich niesamowitą historię sięgającą… księżyca!

Symbolika lunarna

Umiejscowienia zajączka w tradycji wielkanocnej można doszukiwać się już w mitologii. Z dawnych czasów wywodzi się jego symbolika jako zwierzęcia płodnego. W starożytnym Egipicie towarzyszył Ozyrysowi, a jego mięso traktowano jako afrodyzjak. W ikonografii greckiej i rzymskiej zające pojawiały się jako towarzysze Afrodyty-Wenus i Erosa-Amora. Częstym motywem ornamentalnym jest zając w sztuce Celtów, którzy uznawali go za istotę świętą.

Związek zająca z symboliką płodności i powszechne przypisanie go bóstwom żeńskim kojarzy go z księżycem. Zając i królik to istoty lunarne naznaczone tajemniczością. Dla wielu ludzi kojarzył się nieufnie jako zwierzę funkcjonujące w trybie nocnym, które od urodzenia było obdarzone zmysłem wzroku. Fascynację budził także fakt, że zające śpią z otwartymi oczami, co wykorzystywali średniowieczni znachorzy zalecając stosowanie rozmaitych części ciała tych zwierząt jako lek przeciw bezsenności.

Ciekawostka

Plamy na księżycu przypominają kształt zająca bądź królika. Przekonanie to odkrywamy w mitologii afrykańskiej, chińskiej, koreańskiej i japońskiej, u Celtów, w starożytnym Egipcie. W micie sanskryckim na księżycu znajduje się pałac Króla Królików, a księżyc nosi nazwę śaśanka, co oznacza <naznaczony królikiem>. Zwierzątko znalazło się tam wskutek interwencji księżycowego boga, który doceniał jego ofiarność. Królik postanowił znaleźć pokarm do napotkanego biedaka, a gdy wrócił z pustymi rękoma, dobrowolnie skoczył w ogień, abym swoim ciałem nakarmić żebraka. Podróżnym okazał się być bóg, który docenił dobroć serca królika i wynagrodził go domem na księżycu. Mit ten rozpowszechnił się w Azji wraz z buddyzmem i ulegał modyfikacjom w kolejnych kulturach.

Symbol płodności

Płodność zajączka wróżyła obfitość i pomnażanie dóbr, co odzwierciedlało przedchrześcijańskie zwyczaje zapewnienia domostwu urodzaju. Zajączek znajduje się na ikonografii Madonna z zającem autorstwa Tycjana pod stopami Matki Boskiej, w pozycji oznaczającej rezygnację ze swobody i sprośności, dzięki czemu stał się także symbolem zwycięstwa nad grzechami i niepokalanego macierzyństwa.

Symbol milutkości

Wraz z wyhodowaniem w latach 30. XIX wieku zadomowionych miniaturowych króliczków, zaczęły skradać one nasze serca stając się kwintesencją wdzięku, milutkości i rozkosznego dzieciństwa. Te milutkie, pocieszne stworzenia stały najlepszymi przyjaciółmi dziećmi. Pojawiają się jako przytulanki, bohaterowie filmów animowanych i wielkanocne czekoladowe figurki. Dzięki wielu bajkom stały się symbolem błogiego dzieciństwa. Pomijając wątek filozoficznego Białego Królika pojawiającego się w Alicji w Krainie Czarów autorstwa Lewisa Carrolla i nieco marudnego Królika z Kubusia Puchatka autorstwa A.A. Milne’a królik w bajkach zmienia się w słodkiego, miltukiego króliczka.

 Jak długo trwa wieczność? Czasami tylko sekundę – odparł Królik.

<Lewis Carroll, Alicji w Krainie Czarów>

Symbol sprytu

Zajączek jako symbol sprytu rozpowszechnił się w Stanach Zjednoczonych. Wraz z przybiciem do Ameryki afrykańskich niewolników popularnym stał się mit o zającu Kalulu, który wywodził w pole hieny. Połączenie tego mitu z indiańskimi opowieściami poskutkowało pojawieniem się fikcyjnych bohaterów – zajączków spryciarzy, szachrajów i żartownisiów, zwanych także tricksterami. Kto z nas nie kojarzy popularnego królika Bugsa, którego wykreowała wytwórnia filmów animowanych Warner Brothers?

Zajączek wielkanocny

Zajączek dzięki swojej ruchliwości i żywotności od najdawniejszych czasów kojarzony z płodnością, witalnością i odradzaniem się przyrody. Do symboli wielkanocnych zając dołączył w XVII wieku, a na początku XX wieku także i w Polsce stał się jednym ze znaków Wielkanocy.

Bez wątpienia obrzędowość chrześcijańska symbolikę zająca przyswoiła sobie z wierzeń pogańskich i w konsekwencji stworzyła kompozycję dość niezwykłą. Znany z popularnej świątecznej ikonografii wielkanocny zajączek „znoszący” jajo stał się zwielokrotnionym w planie przedstawienia symbolem  wiosennej odnowy życia.

<Piotr Kowalski, Znaki Świata>

Połączenie zajączka ze Świętami Wielkanocnymi sięga czasów, kiedy zaczął pojawiać na obrazkach przedstawiających w sąsiedztwie jajek wielkanocnych. Gdzie znajduje się rodowód tej symboliki? Jedna z teorii zakłada, że to powiązanie składanie przez chłopów daniny (podatków) w naturze. Drugie, że pojawienie się zająca zwiastuje wiosnę, z którą nierozerwalnie powiązane są święta wielkanocne. Ponadto, niegdyś w Anglii zaraz po tych właśnie świętach rozpoczynał się sezon łowiecki, w których polowano właśnie na zające…

Ciekawostka

Zajączek to symbol odradzającej się wiosną przyrody, płodności i pokory. Według tradycji śpi z otwartymi oczyma, dzięki czemu pierwszy zobaczył Zmartwychwstanie Pana.

Poszukiwanie wielkanocnego zajączka

W naszym rodzimym kraju istnieje tradycja nazywana „zajączkiem”, która jest szczególnie popularna w Wielkopolsce i na Śląsku a przyszła do nas zza drugiej strony Odry. Polega na tym, że po śniadaniu wielkanocnym domownicy, a w szczególności dzieci, udają się na poszukiwanie ukrytych prezentów. Według tego zwyczaju zajączka utożsamia się ze stworzeniem, które według rodziców, roznosi dzieciom w swoim koszyczku pisanki i słodkości jako drobne upominki.

Podążaj za białym królikiem…

Od symbolu lunarności, poprzez symbol płodności, sprytu i milutkości aż do zajączka wielkanocnego te słodkie zwierzęta towarzyszą nam nieustannie. Jest coś magicznego w królikach, że kiedy pojawiają się obok, wszystko łagodnieje… a skoro dzięki nim świat staje się bardziej miły, niech towarzyszą nam każdego roku w przywoływaniu wiosny.

Bo jest coś takiego w królikach, że i dookoła i w panu wszystko łagodnieje. Może to ich białość to sprawia.

<Wiesław Myśliwski, Kamień na kamieniu>

A na koniec może warto wyruszyć w poszukiwaniu mądrości i sposobu uwolnienia się od wszelkich trosk… jak? Oto sposób:

Podążaj za białym królikiem.

<Lewis Carroll, Alicji w Krainie Czarów>

Czasem warto za nim pobiec, poczuć się jak dziecko i w nic nie wątpić.

Z życzeniami odnalezienia obfitych zajączków wielkanocnych,

Joanna

Źródło:

  1. Cooper, J.C., Zwierzęta symboliczne i mityczne, Poznań 1998, ss.130-131, 305-308.

2. Sokolewicz, Z., Mitologia Czarnej Afryki, Warszawa 1986, s.176.

3. http://www.taraka.pl/uszaty_trickster


Autor Joanna Wszeborowska-Kludzińska

Udostępnij:

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Polityka prywatności

Drogi Użytkowniku, Zapoznaj się z naszą Polityką prywatności, gdzie wyjaśniamy, jakie informacje zbieramy i dlaczego to robimy.

Akceptuję Zobacz szczegóły

Nie wspieramy Internet Explorer'a

Drogi Użytkowniku,
Nie zapewniamy wsparcia dla przeglądarki Internet Explorer. Niektóre elementy na stronie mogą wyświetlać się niepoprawnie.

Zachęcamy do zmiany przeglądarki na Google Chrome lub Firefox.

Zamknij